Gerçek Usul Vergilendirme Nedir? Basit Usulden Farkı

Gerçek usul vergilendirme, ticari kazancın gerçek gelir ve giderler üzerinden, defter ve belgelere dayanılarak hesaplanıp beyan edildiği vergilendirme yöntemidir. Basit usulden farkı şudur: KDV, defter tutma ve pazaryeri stopajı gerçek usulde tam uygulanır; e-belge yükümlülüğü ise defter türüne ve e-Fatura mükellefiyetine göre değişir.

Gerçek usul nedir, kimler tabidir?

Gerçek usulde satıcı, yıl içinde elde ettiği hasılattan belgeli giderlerini düşer ve kalan kârı beyan eder. Gider olarak yazılabilenler arasında mal alışları, pazaryeri komisyonları, kargo ve kira bulunur. Vergi, bu kâr üzerinden hesaplanır.

Kimlerin gerçek usule tabi olduğu şöyle özetlenebilir:

• Limited ve anonim şirketler her zaman gerçek usulde vergilendirilir ve kurumlar vergisi öder.
• Şahıs işletmeleri basit usul şartlarını taşımıyorsa gerçek usule tabidir. Ticari kazançları 2026 tarifesine göre %15'ten %40'a kadar artan oranlarla gelir vergisine tabidir.

Pazaryeri satıcılarının büyük kısmı bu iki gruptan birindedir. Şahıs işletmesi mi şirket mi kurulacağına karar veriyorsanız şahıs şirketi ile limited şirket karşılaştırmasına göz atabilirsiniz.

Basit usul nedir?

Basit usul, küçük ölçekli esnaf için tasarlanmış, sadeleştirilmiş bir vergilendirme yöntemidir. Basit usulde defter tutulmaz; kazanç, alış ve satış belgelerine dayanılarak tespit edilir. Basit usul mükellefi KDV beyannamesi vermez, buna karşılık alışlarda ödediği KDV'yi de indiremez.

Basit usulden yararlanmak için birkaç şartın birlikte sağlanması gerekir:

• Faaliyetin kendisi ve sürdürülme şekli,
• İşyerinin kira bedeli veya emsal kira bedeli,
• Yıllık alış ve satış ya da gayrisafi iş hasılatı tutarları,
• Bazı durumlarda işyerinin bulunduğu yer (büyükşehir belediye sınırları gibi).

Bu tutarlar her yıl güncellenir. Güncel sınırları GİB duyurularından kontrol edin.

E-ticarette basit usul: temkinli olun

İnternetten satış yapan birinin basit usulde kalıp kalamayacağı tek cümleyle cevaplanabilecek bir konu değildir. Sonuç; faaliyetin niteliğine, satışın yapıldığı kanala ve güncel düzenlemelere göre değişir. Pazaryerlerinin satıcı kabul şartları da ayrıca belirleyicidir. Örneğin Trendyol şirketsiz (bireysel) satıcı kabul etmez. Bir pazaryerine kaydolmadan önce o platformun hangi mükellefiyet türlerini kabul ettiğini kendi şartlarından kontrol edin.

Evde el emeğiyle üretip yalnız internetten satanlar ise ayrı bir statüdedir. Bu kişiler basit usule değil esnaf muafiyetine girebilir; ayrıntılar evden internet satışı ve esnaf muafiyeti yazısında anlatılıyor.

Gerçek usul ile basit usul arasındaki farklar

Pazaryeri satıcısını en çok ilgilendiren farklar aşağıda yan yana gösteriliyor:

Stopaj farkı pratikte nakit akışını etkiler. Pazaryeri, gerçek usuldeki satıcının hakedişinden aşağıdaki formüle göre kesinti yapar:

Kesilen tutar kaybolmaz; geçici ve yıllık beyannamede hesaplanan vergiden düşülür, mahsup edilemeyen kısım iade edilir. Ayrıntıları e-ticaret stopajı rehberinde ve stopaj mahsubu yazısında bulabilirsiniz.

Defter türleri: işletme hesabı mı, bilanço mu?

Gerçek usulün içinde iki farklı defter düzeni vardır.

İşletme hesabı esası: Şahıs işletmelerinin belirli hadlere kadar kullandığı sade düzendir. Tek bir defterde bir yanda giderler, öbür yanda gelirler izlenir. Hadler her yıl yeniden değerlemeyle güncellenir.

Bilanço esası: Şirketler ve hadleri aşan şahıs işletmeleri bu düzeni kullanır. Yevmiye, büyük defter ve envanter defteri tutulur; işlemler tek düzen hesap planına göre kaydedilir. 1.1.2025'ten itibaren bilanço esasına göre defter tutan tüm mükellefler e-Defter'e tabidir.

Sık yapılan bir karışıklık var: işletme hesabındaki bir şahıs işletmesinin e-Fatura'ya geçmesi, tek başına bilanço esasına geçtiği anlamına gelmez. e-Fatura bir belge düzenidir, defter türünü belirlemez. Defter türünüzü hadlere göre ayrıca kontrol ettirin.

e-Belge yükümlülüğüne etkisi

Usul ve defter türü, hangi faturayı nasıl keseceğinizi doğrudan belirler. e-Fatura mükellefi olmayan satıcılar için 2026 tablosu şöyle:

Örneğin basit usuldeki bir satıcı 2026'da vergiler dahil 3.000 TL'nin altında kalan bir satışı kâğıt faturayla belgeleyebilir; bu tutarı aşan satış için e-Arşiv düzenlemesi gerekir. 2027'deki değişikliğin ayrıntıları e-Arşiv tutar sınırının kalkması yazısında anlatılıyor.

e-Fatura zorunluluğu ise hasılata bağlıdır. Genel had 3.000.000 TL'dir. Kendi sitesinde, pazaryerlerinde veya diğer elektronik ortamlarda satış yapanlar için had 500.000 TL'dir. Brüt satış hasılatı bu tutarlara ulaşan veya aşan mükellefler izleyen yılın 1 Temmuz'undan itibaren e-Fatura'ya geçer.