Ürün ve Stok YönetimiSözlük
ABC Analizi Nedir? Stokta Kullanımı
Mevzuata göre son kontrol: 28 Ekim 2026
Kısaca
ABC analizi, stoktaki ürünleri ciroya katkılarına göre A (en yüksek), B (orta) ve C (en düşük) sınıflarına ayırır. Sayım sıklığı, sipariş takibi ve güvenlik stoğu bu sınıfa göre belirlenir.
İçindekiler
ABC analizi, stoktaki ürünleri toplam ciroya katkılarına göre A (en yüksek), B (orta) ve C (en düşük) sınıflarına ayıran bir stok yönetimi yöntemidir. Amacı, sınırlı zamanınızı ve sermayenizi en çok para kazandıran ürünlere yönlendirmektir.
ABC analizinin dayandığı Pareto ilkesi
Yöntemin temelinde Pareto ilkesi vardır. Bu ilkeye göre sonuçların büyük kısmı az sayıda nedenden doğar. Stoktaki karşılığı şudur: ürünlerinizin küçük bir bölümü cironun büyük bölümünü getirir, ürünlerin çoğu ise toplam satışa az katkı yapar.
Bu dağılım işletmeden işletmeye değişir. Örneğin ürünlerin yaklaşık beşte biri cironun dörtte üçünü getirebilir; sizin verinizde oran farklı çıkabilir. ABC analizi bu yoğunlaşmayı görünür kılar, siz de her sınıfa ayrı bir takip yoğunluğu verirsiniz.
Pazaryeri satıcısı için bunun pratik bir karşılığı vardır. Kampanya döneminde stoğu biten ürün çoğunlukla A sınıfındadır. Depoda bekleyip sermaye bağlayan ürünler ise genellikle C sınıfındadır.
ABC analizi nasıl yapılır?
Analizi her stok kalemi için ayrı ayrı yaparsınız. Bu nedenle ürünlerinizin tekil bir stok kodu olması gerekir. Henüz düzenli bir kodlamanız yoksa önce SKU nedir ve stok kodu nasıl oluşturulur yazısına bakın.
- Belirli bir dönemin, örneğin son 12 ayın, satış verisini SKU bazında çıkarın. Tüm pazaryerlerinin verisini birlikte alın.
- Her SKU'nun bu dönemdeki net cirosunu hesaplayın: iadeleri düşün, tutarları KDV hariç alın.
- Ürünleri cirosuna göre büyükten küçüğe sıralayın.
- Her ürünün toplam ciro içindeki payını bulun.
- Payları yukarıdan aşağıya toplayarak kümülatif payı hesaplayın.
- Belirlediğiniz eşiklere göre ürünleri A, B ve C olarak işaretleyin.
Her ürünün payını aşağıdaki formülle bulursunuz:
Ciro payı (%)=Ürün cirosu / Toplam ciro × 100
- Ürün cirosu
- seçilen dönemde o SKU'nun iadeler düşülmüş, KDV hariç net satış tutarı (tüm kanallarda aynı esasla)
- Toplam ciro
- aynı dönemde tüm SKU'ların net satış tutarlarının toplamı
- Kümülatif pay
- sıralamada o ürüne kadar olan payların toplamı
Net ciro kullanmak iki hatayı önler. İade oranı yüksek bir ürün brüt ciroyla A sınıfında görünebilir, oysa elinizde kalan satış çok daha düşüktür. Bir kanalın raporu KDV dahil, diğerininki KDV hariç geliyorsa ürünler de yanlış sıralanır. Dahil tutarı hariç tutara çevirmek için KDV hesaplama yazısından yararlanabilirsiniz.
Örnek tablo
Örneğin telefon aksesuarı satan bir mağazanın 10 ürünü ve yıllık 1.000.000 TL net cirosu olsun. Bu örnekte sınırlar şöyle seçildi: kümülatif pay yaklaşık %75'e kadar A, %93'e kadar B, kalan ürünler C.
| Ürün (SKU) | Yıllık net ciro (TL) | Ciro payı (%) | Kümülatif (%) | Sınıf |
|---|---|---|---|---|
| Kablosuz kulaklık | 450.000 | 45 | 45 | A |
| Akıllı saat | 300.000 | 30 | 75 | A |
| Powerbank | 80.000 | 8 | 83 | B |
| Telefon kılıfı | 60.000 | 6 | 89 | B |
| Şarj kablosu | 40.000 | 4 | 93 | B |
| Ekran koruyucu | 25.000 | 2,5 | 95,5 | C |
| Araç tutucu | 15.000 | 1,5 | 97 | C |
| Kablo düzenleyici | 12.000 | 1,2 | 98,2 | C |
| Temizlik seti | 10.000 | 1 | 99,2 | C |
| Kulaklık kutusu | 8.000 | 0,8 | 100 | C |
Aynı örneği sınıf bazında topladığınızda Pareto dağılımı belirginleşir:
| Sınıf | Ürün sayısı | Ürünlerin payı (%) | Ciro payı (%) |
|---|---|---|---|
| A | 2 | 20 | 75 |
| B | 3 | 30 | 18 |
| C | 5 | 50 | 7 |
Bu örnekte ürünlerin %20'si cironun %75'ini getiriyor. Ürünlerin yarısını oluşturan C sınıfının toplam payı ise yalnız %7. Asıl dikkat isteyen iki kalem kulaklık ve saattir.
Sınıfa göre stok politikası ve sayım sıklığı
Sınıflandırmanın değeri, her sınıfa farklı bir kural uyguladığınızda ortaya çıkar. Aşağıdaki karşılaştırmadaki sıklıklar birer örnektir; kendi hacminize göre uyarlayın.
| Ölçüt | A sınıfı ürün | C sınıfı ürün |
|---|---|---|
| Sayım sıklığı | sık, örneğin ayda bir | seyrek, örneğin yılda bir ya da iki kez |
| Stok takibi | günlük, kanal bazında | dönemsel toplu kontrol |
| Güvenlik stoğu | mutlaka tanımlanır | düşük tutulur ya da hiç tutulmaz |
| Sipariş | küçük partilerle, sık | toplu ve seyrek |
| Tedarikçi | yedek tedarikçi önerilir | tek tedarikçi genellikle yeterli |
| Kampanya | stok yeterliliği önceden kontrol edilir | stok eritme için kullanılabilir |
B sınıfı ürünler bu iki ucun arasında kalır. Örneğin üç ayda bir sayım ve standart bir sipariş noktası çoğu satıcı için yeterlidir.
A ürünlerinde stoğun tükenmesi doğrudan ciro kaybıdır ve listeleme performansını da etkileyebilir. Bu ürünler için sipariş noktasını netleştirin; kritik stok seviyesi nasıl belirlenir yazısı bu hesabı adım adım anlatır.
Birden fazla pazaryerinde satıyorsanız fazla satış riski en çok A ürünlerinde ortaya çıkar. Stoğu kanallar arasında anlık eşitlemek bu yüzden önemlidir; ayrıntılar çok kanallı satışta stok yönetimi yazısında.
Sık yapılan hatalar
- Model düzeyinde analiz yapmak: Bir tişört modelinin M bedeni A sınıfına, XXL bedeni C sınıfına düşebilir. Analizi her varyant için ayrı yapın; yöntem için varyantlı ürünlerde stok takibi yazısına bakın.
- Kanalları ayrı ayrı değerlendirmek: Bir ürün tek bir pazaryerinde zayıf görünebilir ama toplamda A sınıfında olabilir. Stok kararı için tüm kanalların toplamına bakın.
- Brüt ciroyla sınıflandırmak: İadeleri düşmeden yapılan analiz, çok satılıp çok iade edilen ürünleri olduğundan güçlü gösterir. Net ciroyu esas alın.
- Kampanya dönemini ayıklamamak: Tek bir büyük indirim haftası bir C ürününü geçici olarak A sınıfına taşıyabilir. Kısa dönem yerine daha uzun bir dönemin verisini kullanın.
- Yalnız ciroya bakmak: Yüksek cirolu ama komisyon ve kargo sonrası düşük kâr bırakan ürünler yanıltıcıdır. Analizi kâr katkısıyla da tekrarlayın; hesap için pazaryerinde kâr hesaplama yazısını kullanın.
- Yeni ürünü hemen C sınıfına koymak: Satış geçmişi kısa olan ürün düşük ciro gösterir. Bu ürünleri bir süre ayrı bir grupta izleyin.
1/2ABC analizinde her SKU'nun cirosu nasıl hesaplanmalı?
Cevabı göster
Doğru cevap: B) İadeler düşülerek, KDV hariç net tutarla
Yazı, her SKU'nun net cirosunun iadeler düşülerek ve tutarlar KDV hariç alınarak hesaplanmasını söyler.
2/2Varyantlı ürünlerde ABC analizi hangi düzeyde yapılmalı?
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Her beden ve renk için ayrı SKU düzeyinde
Yazı, aynı modelin M bedeninin A, XXL bedeninin C sınıfına düşebileceğini belirtip analizin her varyant için ayrı yapılmasını söyler.
Sık sorulan sorular
ABC analizinde A, B ve C sınırları kaç yüzde olmalı?
Evrensel bir standart yoktur. Sınırları kendi ürün yelpazenize göre siz belirlersiniz. Önemli olan, seçtiğiniz eşikleri her dönem aynı tutmaktır; böylece sınıf değiştiren ürünleri doğru yorumlarsınız.
ABC analizi ne sıklıkla güncellenmeli?
Satışı mevsime göre değişen ürünlerde sınıflar hızla eskir. Analizi dönemsel olarak, örneğin her çeyrekte son 12 ayın verisiyle yenilemek dengeli bir yaklaşımdır.
ABC analizi yıl sonu envanter sayımının yerine geçer mi?
Geçmez. ABC'ye göre yapılan döngüsel sayımlar operasyonel bir kontroldür. Yasal envanter ve kayıt yükümlülükleri ayrıca yerine getirilir; ayrıntıyı mali müşavirinizle teyit edin.
Varyantlı ürünlerde ABC analizi nasıl yapılır?
Analizi model düzeyinde değil, her beden ve renk için ayrı SKU düzeyinde yapın. Aynı modelin bir bedeni A sınıfına, başka bir bedeni C sınıfına düşebilir.
#abc analizi#stok yönetimi#pareto#envanter sayımı#pazaryeri satıcısı
Kafatura Editör Ekibi
Pazaryeri satıcılarının günlük sorularını, doğrulanmış mevzuat bilgi tabanına dayanarak yanıtlıyoruz. Bir hata ya da güncel olmayan bilgi görürseniz bize yazın.
